Management

Privacy
Sir Tim Berners-Lee

Berners-Lee wil geesteskind op rechte pad brengen

Grondlegger van het web roept op om het tij te keren dat het web dreigt te overspoelen.

Tim Berners Lee © CC BY-SA 4.0 Paul Clark
13 maart 2017

Grondlegger van het web roept op om het tij te keren dat het web dreigt te overspoelen.

Sir Tim Berners-Lee maakt zich zorgen. Hij dacht dat het world wide web de mensheid ten goede zou komen, toen het idee ervoor bij hem postvatte. Maar Berners-Lee ziet nu met lede ogen een aantal ontwikkelingen optreden die een bedreiging zijn voor de verheffende rol die hij zijn geesteskind toedacht.

Dat schrijft Berners-Lee in een open brief die gepubliceerd is door The World Wide Web Foundation die hij in 2009 oprichtte. Die stichting beijvert zich voor het bouwen van een beter web door op te treden als pleitbezorger, door het uitvoeren van onderzoek en door werken aan praktische innovatie.

Drie bedreigingen

Berners-Lee identificeert in zijn brief drie bedreigingen voor het plukken van de vruchten van het world wide web door de mensheid: het verlies van controle over onze persoonlijke gegevens, het gemak waarmee misinformatie verspreid kan worden en het gebrek aan transparantie bij en begrip van het adverteren van politieke boodschappen via het net.

Het verzamelen van persoonlijke gegevens gaat tegenwoordig veel te ver, constateert Berners-Lee. Op zich kan het een legitieme keus zijn  om persoonlijke gegevens te verstrekken in ruil voor een gratis dienst. Maar zoals het nu geregeld is, verliezen mensen het zicht op gegevens die bedrijven over hun verzamelen en wat daarmee gedaan wordt. Daardoor realiseren ze zelf niet de voordelen die er te behalen zouden zijn als ze rechtstreekse controle hadden over welke gegevens ze met wie willen delen. En ze kunnen niet zelf bepalen met wie ze die gegevens níet willen delen. De gratis diensten op internet worden duur betaald, zou je op z'n Heijermans zeggen. Het voortdurend volgen wat mensen online doen, kan bovendien zelfs onder niet-totalitaire regimes een verkillend effect op de vrijheid van meningsuiting en het openbare debat gebben, waarschuwt Berners-Lee.

Misinformatie wordt de regel

Dreigingen twee en drie die Berners-Lee constateert, draaien beide in feite om hetzelfde: het om financieel of politiek gewin masseren van nieuws naar de veronderstelde smaak van de ontvanger. In het eerste geval draait het om het gebruik van algoritmes om het aantal malen dat een link aangeklikt wordt te verhogen. Daardoor kunnen opmerkelijke, shockerende of op vooroordelen inspelende berichten zich als een bosbrand verspreiden, terwijl de feitelijkheid ervan vaak uiterst kwestieus is. De tendens dat mensen hun informatie verzamelen via een handvol sociale media en zoekmachines - en Berners-Lee heeft daarbij met name Facebook in gedachten, blijkt uit de link in zijn blog - vergroot dit gevaar.

In politieke campagnes wordt de kracht van algoritmes in combinatie met de gegevens die bekend zijn van mensen die hun nieuws uit enkele bronnen halen, gebruikt om bijna individuele politieke boodschappen te verspreiden onder de kiezers. Tijdens de Amerikaanse verkiezingen werd naar verluidt met 40.000 tot 50.000 verschillende advertenties per dag getest, voor welke boodschap de kiezers het meest gevoelig waren - mede op basis van 5000  psychologische profielen die zijn samengesteld uit gegevens van 220 miljoen Amerikaanse kiezers, stelt een artikel in The Guardian waar Berners-Lee naar verwijst. Dat maakt het mogelijk tegen verschillende deelgroepen andere dingen te beweren, zonder dat zich laat controleren. Maar is dat nog wel democratie, vraagt Berners-Lee zich af.

Geen simpele oplossingen

Oplossingen zullen niet eenvoudig zijn, zegt Berners-Lee. We zullen samen met bedrijven op het world wide web een balans moeten zoeken waarbij mensen weer een redelijke mate van controle krijgen over wat er met hun gegevens gebeurt. Technologie zou kunnen helpen door 'data pods' te ontwikkelen voor opslag en vrijgave van persoonlijke data. Andere verdienmodellen als abonnementen en microbetalingen zouden de rol van betalen met persoonsgegevens wellicht kunnen verminderen. We moeten ons verzetten tegen de neiging van overheden om te veel data te verzamelen, en misinformatie bestrijden in samenwerking met 'deurwachters' als Facebook en Google. Er moet meer transparantie komen in de manier waarop algoritmes werken en de blinde vlek ten aanzien van de manier waarop internet in politieke campagnes wordt ingezet, moet worden weggenomen.

Deze activiteiten zijn  speerpunten in de strategie van de World Wide Web Foundation voor de komende 5 jaar, aldus Berners-Lee. En hij roept alle internetgebruikers op die strijd te steunen, door de boodschap te verspreiden, druk uit te oefenen op bedrijven en overheden en financieel bij te dragen.

Meeste mensen interesseert het geen bal

De vraag is wel of deze goedbedoelde initiatieven enig verschil zullen maken. Want of je het leuk vindt of niet, de meeste mensen liggen er totaal niet wakker van dat hun persoonlijke gegevens op grote schaal geoogst en rondgepompt worden - omdat ze niet kunnen  overzien wat er allemaal met hun data gebeurt, en omdat ze niet het gevoel hebben dat ze er schade van ondervinden. Veel mensen vinden het zelfs prettig als ze gerichte advertenties ontvangen - al verzuurt die positieve emotie vaak wel als je maanden na een aanschaf nog op die aanschaf gerichte advertenties krijgt. Maar hoe veel er van je bekend is bij bedrijven, zelfs zonder alles wat men uit eigen vrije wil bloot geeft op Facebook, dat doorzien mensen niet.

Het kost ook veel energie om dat allemaal te doorgronden. Wie heeft de voorwaarden van Google zo grondig doorgelezen dat-ie door heeft dat alles wat met Google gedeeld wordt, door Google mag worden geanalyseerd op bruikbaarheid voor advertentiedoeleinden. En is het realistisch te verwachten dat mensen dat gaan doen als zelfs een minister - Kamp in dit geval - denkt dat hij Gmail ook wel in functie kan gebruiken?

En levert al die energie die je erin zou moeten steken wat op? Berners-Lee heeft ongetwijfeld gelijk dat de baten van de gratis-economie ongelijk verdeeld zijn - de resultaten van Facebook en Google spreken wat dat betreft boekdelen. Maar dat betekent niet dat de doorsnee internetter er veel mee zou opschieten als hij een graantje zou meepikken door zijn persoonlijke gegevens zou gaan beheren, of dat dat graantje zou opwegen tegen de tijd en de energie die hij er in zou moeten steken.

Die bedenkingen zijn geen reden om het initiatief van Berners-Lee af te serveren. Maar voor zover de problemen op te lossen zijn, zal deze niet liggen in de technologie of in burgerinitiatieven, de enige oplossing ligt in regulering door de overheden. Met name Europa is al behoorlijk op weg, met privacywetgeving en regels ten aanzien van databescherming. Maar de weg is nog lang.

Nepnieuws kun en wil je niet stuiten

En het vraagstuk van nepnieuws? Dat zal nog lang bij ons zijn. Want als vrijheid van meningsuiting je iets waard is, kun je nauwelijks een sluitende definitie verzinnen van wat nu nepnieuws heet. Onwaarheden zijn nog wel te weerleggen, als mensen open staan voor feiten. Maar verschil in interpretatie van feiten, dat is een stuk lastiger. Dat maakt maatregelen nauwelijks voorstelbaar. Niemand zit immers te wachten op een instantie die beslissingen gaat nemen over wat wel, en wat niet waar is - tenzij je deel uitmaakt van totalitaire regimes. Je kunt over die ontwikkeling somberen. Maar die vrije stroom van informatie is een onlosmakelijk onderdeel van het world wide web zoals Berners-Lee dat 28 jaar geleden bedacht.

Zie ook Management op AG Connect Intelligence
3
Reacties
Jelle 13 maart 2017 14:24

@Hans 1: ik denk dat jouw opmerking moeilijk te bewijzen is; je veronderstelt daar opzet, en dat is altijd lastig. Als er echt een politieke agenda achter zou schuilen, zouden ze niet iedere scheet van Wilders de wereld in slingeren, denk ik dan. Waarom die gratis publiciteit voor iets waar je het niet mee eens bent?
Een soortgelijk bezwaar zou gelden als je de stelling geponeerd had dat het vooral rechtste media zijn die manipulatief bezig zijn.
We stevenen de laatste tijd met elkaar af op een wereld waarin we onszelf heel geleidelijke opsluiten in ons eigen gelijk. En dan andere meningen haast automatisch als verdacht gaan zien.
Een variant daarvan kennen we in Nederland maar al te goed: lees de boeken van Jan Wolkers, Maarten 't Hart, of Rijk de Gooijers Gereformeerd en andere verhalen. Die tijd wil je vast niet terug. Ik niet, in ieder geval, en ik heb het staartje ervan nog meegemaakt.
Internet is een prachtig medium om kennis te nemen van andere meningen en de onderbouwing daarvan, en daar over te debatteren. Laten we daar vooral goed gebruik van (blijven) maken.

Hans 13 maart 2017 13:29

Over manipulatieve informatie gesproken ;-)

Hans 13 maart 2017 12:36

Ook, vooral linkse, "kwaliteitsmedia" zetten massaal manipulatieve informatie als politiek wapen in.

Reactie toevoegen