Innovatie & Strategie

Procesmanagement
Ecosystemen

Succesvolle ecosystemen hoe bouw je die?

Succesvolle samenwerking komt tot stand door mensen, niet door bedrijven of techniek.

20 maart 2017

Succesvolle samenwerking komt tot stand door mensen, niet door bedrijven of techniek.

Geen organisatie opereert nog volledig zelfstandig, in elke stap wordt samengewerkt met partners. Een dergelijk netwerk van samenwerkende bedrijven slaagt alleen als alle betrokken mensen de meerwaarde ervan ervaren. Vier vuistregels om een succesvol ecosysteem te bouwen.

In 1996 hoorden we bij een eerdere werkgever voor het eerst de term Digital Business Ecosystem. De gedachte achter deze Engelse term is dat geen enkele onderneming nog alle stappen in haar waardeketen zelf uitvoert, maar dat bij steeds meer stappen wordt samengewerkt met partners. Technologie maakt die samenwerking steeds goedkoper – specialistische partners leveren daardoor meer waarde dan wanneer de onderneming alle stappen zelf uitvoert. Die specialistische bedrijven leveren natuurlijk aan meer bedrijven en zo ontstaat een netwerk van samenwerkende bedrijven, een ecosysteem. De analyse heeft zich in recente jaren razendsnel gerealiseerd.

De vraag die ons nu bezighoudt is daarom: Hoe bouw je zo’n ecosysteem? Dat blijkt in de praktijk niet mee te vallen. In de afgelopen jaren heeft Almende regelmatig bijgedragen aan de ontwikkeling van ecosystemen op verschillende gebieden, waaronder logistiek, energie, emergency response en smart manufacturing. We kijken terug op een periode met zowel successen als mislukkingen.

Een zaak van mensen

Uit het verleden hebben wij wel een aantal vuistregels gedestilleerd waaraan een ecosysteem op zijn minst moet voldoen om succesvol te zijn. Het overkoepelende uitgangspunt: samenwerking in een ecosysteem komt tot stand door mensen, niet door bedrijven of technologie. Daarom kan een samenwerking alleen maar succesvol worden als de mensen die erbij betrokken zijn er de meerwaarde van ervaren. Dat komt tot uiting in de volgende vuistregels.

Informatie moet vloeien

Een samenwerking tussen veel personen werkt alleen als informatie gedeeld wordt. Daarbij is informatie van vorige week minder waard dan die van gisteren, en die van gisteren minder dan die van nu. Het is gemakkelijker samenwerken als je beschikt over actuele informatie.

In het Europese onderzoeksproject All4Green ontwierpen we een ecosysteem van energieleveranciers, gebruikers en grote datacenters. Het idee daar was dat pieken en dalen in de energievoorziening konden worden opgevangen door servercapaciteit bij- en af te schakelen. Een modern datacenter gebruikt veel energie, maar kan gemakkelijk een deel van de capaciteit op- of afschalen door uitbesteding naar andere datacenters als dat goed uitkomt voor het lokale energiebedrijf. In zo’n samenwerking is het van belang te weten wat de energiebedrijven in de komende uren verwachten, en wat het verwachte flexibiliteit in het gebruik is van de verschillende datacenters. Pas als er bereidheid is tot het delen van informatie, kan er nagedacht worden over het schuiven met capaciteit.

Iedereen moet er iets aan overhouden

Bij het opzetten van een samenwerking dien je in een zo vroeg mogelijk stadium vast te stellen of iedereen er wat aan overhoudt. Als een groep van gebruikers geen voordeel uit de samenwerking haalt, is de kans op een gezond ecosysteem nagenoeg nul. Het voordeel van de samenwerking wordt overigens niet altijd in geld uitgedrukt.

In de logistieke sector is binnen het regionale project SUPPORT gewerkt aan intensievere samenwerking in de logistieke keten van het containervervoer. Wachttijden op de containerterminal waren daar een belangrijk knelpunt voor de vervoerders. Een reductie van de wachttijd kon worden gerealiseerd door de terminal betere informatie te verschaffen over de estimated time of arrival (ETA) van de containertrucks. De transportbedrijven waren best bereid om deze informatie te delen met de terminal, niet primair vanwege een mogelijke kostenreductie, maar vooral vanwege de beloofde vlottere afhandeling op de terminal.

Aanpassen is belangrijker dan plannen

In veel samenwerkingen wordt flink wat tijd besteed aan het komen tot een gezamenlijke planning. Nu hebben de meeste planningen gemeen dat ze maar kort van waarde zijn – de werkelijkheid haalt ze namelijk altijd in. Om ecosystemen te laten slagen is het daarom van belang om je snel en goedkoop aan te kunnen passen en vervolgens deze aanpassingen weer te kunnen delen. Juist het ontbreken van dit soort aanpassingsvermogen zorgt ervoor dat samenwerkingen volledig vast kunnen lopen en dat zelfs ruzies ontstaan door onbegrip.

In het Europese onderzoeksproject BRIDGE werd gekeken naar de samenwerking tussen politie, brandweer, hulpverleners en burgers over verschillende landen en organisatiegrenzen heen bij grootschalige incidenten, rampen of aanslagen. De moeilijkheid zat niet alleen in de verschillen in organisatiecultuur die overbrugd moesten worden, maar ook in de verscheidenheid aan technologische keuzes die geïntegreerde samenwerking en gezamenlijk aanpassingsvermogen op de grond bemoeilijkte. Het ontwerpen van interfaces en koppelvlakken tussen de verschillende systemen die als uitgangspunt een continue verandering hebben, in plaats van een gedeelde planning bleek een essentiële stap voorwaarts.

Gebruik feedback om te leren

Een ecosysteem is zo dynamisch als de aard van de partijen die samenwerken. Maar wat alle succesvolle systemen delen, is het gebruik van impliciete (geen nieuws is goed nieuws) en expliciete (de bekende duim omhoog) feedback om te leren. Door feedback te koppelen aan de aard van een transactie ontstaat al snel informatie die gebruikt kan worden voor het bouwen aan digitaal vertrouwen. Denk hierbij aan situaties waarin de samenwerking tussen twee datacenters al twintig keer succesvol is verlopen, de tijd voor afhandeling op de containerterminal gereduceerd is met 20 procent, of 10 procent meer levens zijn gered door goede samenwerking van hulpdiensten.

De laatste tijd is de nadruk van ons onderzoek komen te liggen op ecosystemen voor smart manufacturing en Industry 4.0. Binnen een aantal Europese projecten werken we aan de mogelijkheid om fabrieken over heel Europa te laten samenwerken op tal van gebieden, zodat er in zekere zin ‘virtuele fabrieken’ ontstaan (of zelfs één groot virtueel fabrieks-ecosysteem dat heel Europa omspant). Aan de ene kant is het nodig om de verkenningsfase voor samenwerking goed te faciliteren: de contractuele kant, de specificaties, mogelijkheden en onmogelijkheden van verschillende producenten. Aan de andere kant is het belangrijk om de operationele fase (de supply chain) te ondersteunen met goede mogelijk­heden voor systeemintegratie, monitoring, risicomanagement en voorspellende analyses. Hier speelt ook het Internet of Things een belangrijke rol. Met een beetje fantasie zult u zelf begrijpen dat al de eerdergenoemde vuistregels voor zo’n omgeving van cruciale waarde zijn voor het welslagen van de virtuele fabriek.

Techniek

De technologie die ecosystemen mogelijk maakt staat ook niet stil. Twee trends springen eruit. Smartphones hebben het mogelijk gemaakt om veel meer te leren van zowel de voorkeuren als het gedrag van personen zonder dat daar nog handmatige invoer voor nodig is. Tegelijkertijd is een vraag stellen aan een persoon nooit zo eenvoudig geweest. Dat maakt samenwerking op bijna real-time basis veel gemakkelijker en daardoor zijn ecosystemen kansrijker.

De tweede trend is dat platforms steeds meer uitgaan van personen die samenwerken, niet van organisaties, precies conform onze belangrijkste uitgangspunt voor het welslagen van ecosystemen. In sommige Europese projecten duurt het vier maanden om toegang te krijgen tot een gezamenlijke omgeving om documenten te delen. In Google Apps kan iedere gebruiker dat ter plekke besluiten. Als de kosten om een samenwerking uit te proberen omlaaggaan, mag je verwachten dat er minder gepland en makkelijker aangepast kan worden. Dus ook deze trend is positief.

Succes gegarandeerd?

Zelfs als aan alle bovenstaande vuistregels wordt voldaan, staan er nog steeds veel beren op de weg om te komen tot een succesvol ecosysteem. Een nieuw systeem lijkt als voordeel te hebben dat er alleen maar nieuwe regels gelden en dat afspraken uit het verleden niet remmend werken.

Tegelijk leidt het om- en uitbouwen van bestaande samenwerkingen naar een ecosysteem direct tot nieuwe vormen van transacties, en dus altijd tot feedback, de noodzaak tot nieuwe vormen van aanpassing, nieuwe waardeketens en nieuwe informatiebehoeften. Wat voor zulke veranderingstrajecten de beste weg is, hangt af van te veel factoren om in één artikel te kunnen beschrijven.

Zie ook Innovatie & Strategie op AG Connect Intelligence
Reactie toevoegen