Innovatie & Strategie

Zakelijke software
Blockchain

Wordt 2017 het blockchain-jaar voor Nederlandse banken?

Disruptieve innovaties als blockchain geven hen de kans zichzelf opnieuw uit te vinden.

3 april 2017

Disruptieve innovaties als blockchain geven hen de kans zichzelf opnieuw uit te vinden.

De voormalige Amerikaanse president Ronald Reagan (1911-2004) stond bekend om zijn uitvallen tegen bureaucratische bottlenecks onder zijn bewind en de rigiditeit van de politieke klasse bij het doorvoeren van veranderingen. In een speech als president in 1982 over de gevaren van trage besluitvorming maakt hij een beroemde observatie: "Status Quo, you know, is Latin for 'the mess we're in'."

Met een parallel naar het Europese bankenlandschap is deze 'mess' duidelijk zichtbaar binnen de 'status quo'-situatie. Legacy-applicaties en organisatorische stroperigheid veroorzaken hoge kosten. Een zwakke wereldeconomie, negatieve rentestanden en regeldruk resulteren in lagere marges en een teruglopend rendement op investeringen. En tegelijkertijd zijn er nieuwe marktpartijen die voor disruptie zorgen in de traditionele relatie tussen klant en bank. Het is deze crisis die ertoe leidt dat de gevestigde Europese banken zoeken naar nieuwe inkomstenbronnen. Disruptieve innovaties als blockchain geven hen de kans zichzelf opnieuw uit te vinden.

Met blockchain - de gedeelde grootboektechnologie die vastgelegde en elektronisch geverifieerde transacties mogelijk maakt over computernetwerken - hebben Europese banken het middel om af te rekenen met de status quo. In de voorhoede van Europese initiatieven bevinden zich Nederlandse banken, die de implicaties en het gebruik van op blockchain gebaseerde oplossingen sinds 2014 actief onderzoeken. Zij richten zich met name op het potentieel van de technologie om efficiency, vertrouwen, transparantie, bereik en innovatie te vergroten.

Nederlandse banken verkennen mogelijkheden

Onderzoek laat zien dat de meeste Nederlandse banken hun blockchain-activiteiten hebben opgevoerd in 2016 en evolueren van theorie naar het in de praktijk brengen van Proofs of Concept (PoC’s) voor verschillende businesslijnen.

ING werkte al 27 PoC's uit op zes toepassingsgebieden: betalingen, handelsfinanciering, oplossingen voor werkkapitaal, financiële markten, beheer van geldstromen en compliance en identiteitsmanagement. Meetbare Key Performance Indicators (KPI's) werden gebruikt voor het valideren van de resultaten en om de toepasbaarheid van de scenario's te beoordelen. Dit wees onder meer uit dat de potentiële kostenbesparingen in de PoC voor handelsfinancieringen 10 tot 15 procent hoger waren en de omzet toenam ten opzichte van de bestaande, papieren processen.

Vergelijkbaar is een pilot die ABN AMRO lanceerde om te ontdekken hoe de blockchain-applicatie 'Torch' kan zorgen dat partijen in vastgoedtransacties gezamenlijk informatie vastleggen en uitwisselen. De bank onderzocht tevens hoe toepassing van blockchain kan zorgen voor betere financiële audits en het effectiever bijhouden van compliance bij financiële reddingsoperaties en herstructurering van bedrijven.

De aandacht van Rabobank ging ondertussen uit naar grensoverschrijdende betalingen en microtransacties, terwijl SNS Bank zich zelfs terugtrok uit traditionele bankactiviteiten en het gebruik van blockchain testte om inefficiënties in de gezondheidszorg tegen te gaan.

Samenwerking is de motor van vooruitgang

Nauwe samenwerking met andere partijen blijft een absolute noodzaak om de mogelijkheden van blockchain te ontdekken en voordelen volledig te benutten. De zoektocht naar de juiste blockchain-technologie en de juiste use cases heeft ertoe geleid dat Nederlandse banken partnerschappen aangaan met andere banken, fintechs of in regionale en wereldwijde consortia deelnemen.

In 2016 werkte ING samen met partners binnen en buiten de bank, waaronder consortia als R3, DNB, de Betaalvereniging Nederland en de Europese BankenUnie. De bank werkte ook samen met Société Générale en handelshuis Mercuria voor het testen van 'live' oliehandel middels blockchain.

ABN AMRO werkte samen met TU Delft, het Havenbedrijf Rotterdam en veertien andere partijen om blockchain-kansen in de logistiek te ontdekken. Het 2,2 miljoen euro kostende project richt zich op drie concrete use cases: ketenfinanciering, voorraadfinanciering en de circulaire economie. Ondertussen werkte Rabobank samen met accelerator-programma's waaronder Startupbootcamp, Footbytes, Rockstart en Nexus Labs en met technologiebedrijven zoals D+H.

Ethereum en Hyperledger Fabric maken stappen en smart contracts doen hun intrede

Veel Poc's in de afgelopen anderhalf jaar gebruikten Ethereum- of Hyperledger-technologie. Dit zijn twee van de meest volwassen technologieën voor de zogeheten permissioned blockchain, waarbij externe actoren toegestaan zijn.

Daarnaast doen smart contracts hun intrede, waarmee logica kan worden toegevoegd aan blockchain om de toepassingsmogelijkheden te vergroten. Het zijn in feite programmeerbare contracten, gedefinieerd door een computercode die de uitvoering ervan automatisch faciliteert, verifieert, uitvoert en bekrachtigt. Zij worden gebouwd bovenop de blockchain-oplossing. ING, ABN AMRO en Rabobank gebruiken smart contract-oplossingen om de vruchten te plukken van 'minder papierwerk' en verwerkingskosten van transacties naar beneden te brengen.

ABN AMRO heeft onderzocht hoe smart contracts gebruikt kunnen worden om problemen op te lossen voor handelsfinancieringen en banktransacties. Bijvoorbeeld hoe de technologie de uitgifte van de zogeheten letters of credit kan faciliteren, waarin de bank garandeert dat de betaling van de koper ontvangen zal worden volgens de overeengekomen condities.

Een blik in de glazen bol: voorspellingen voor 2017-2018

De jaren 2015 en 2016 stonden in het teken van onderzoek en PoC's in een breed spectrum van toepassingsgebieden. Het ligt in de lijn der verwachting dat Nederlandse banken zich in de jaren 2017-2018 gaan concentreren op enkele geselecteerde toepassingsmogelijkheden en use cases, met focus op oplossingen die rijp zijn voor commercialisatie.

ING bijvoorbeeld, wil prioriteit geven aan vijf of zes use cases. De bank zal hiervan de prestaties nauwgezet meten, alsmede de schaalbaarheid ervan en de bestendigheid ten opzichte van regelgeving en het juridische raamwerk, privacy en vertrouwelijkheid.

Aan de andere kant is er Rabobank, dat in januari 2017 een partnerschap aanging met zes andere Europese banken om een blockchain-platform te ontwikkelen en vercommercialiseren. Deze moet midden- en kleinbedrijven helpen bij het stroomlijnen van hun handelsfinancieringsprocessen.

Voorbeelden zoals hierboven beschreven, laten zien dat Nederlandse banken het komende jaar aanzienlijke stappen gaan maken in het gebruik van blockchain en dat de ontwikkeling doorzet van de conceptfase richting volwaardige oplossingen. Alle vooraanstaande Nederlandse banken zullen hun blockchain-prototypes gereed hebben, getest op hun prestaties en schaalbaarheid. Het is te verwachten dat enkele van deze oplossingen gelanceerd worden als pilots.

Deze evolutie, zoals voorspeld door Accenture, is dat meer zekerheid door regelgeving de vroege adoptie van blockchain in 2017 bepaalt. Hierop volgt een groeifase tussen 2018-2024, waarna de technologie de mainstream bereikt in 2025. In essentie is het dus zo dat, hoewel we nog jaren verwijderd zijn van een brede marktintroductie, 2017-2018 de periode zal zijn waarin blockchain zich in de bankwereld ontwikkelt van belofte tot volwaardige oplossing.

Sleutelfactoren voor de benutting van het blockchain-potentieel

Terwijl de grootste Nederlandse banken vorderingen maken met hun blockchain-activiteiten, zijn er enkele leidende principes die het succes van deze reis bepalen. Nauwe samenwerking tussen partijen blijft een hygiënefactor. Daarnaast zijn er zeker zes andere factoren die bepalend zijn voor waardecreatie.

1. Governance

Allereerst is er het belang van governance. Het inregelen van een duidelijke governance-structuur, uitgaande van samenwerking met verschillende standaarden en stakeholders is een uitdaging. Een voorbeeld is het integreren van databases van verschillende organisaties, met gezamenlijke besluiten over eigendom en verantwoordelijkheden.

2. Regelgeving

Een tweede succesfactor betreft de juridische kant van blockchain. In Europa bestaan (nog) geen specifieke regels, maar toch kunnen grensoverschrijdende aspecten in combinatie met mogelijke disputen voor onzekerheid zorgen. Vooral als we kijken naar privacy van data, zijn uitdagingen te verwachten wanneer traditionele databases achterhaald raken in een blockchain-gedreven oplossing.

3. Dataretentie

In het verlengde hiervan vinden we het derde aspect: de onveranderlijkheid en de distributie van data. Dit gaat niet bepaald hand in hand met wetten voor dataretentie zoals "the right to be forgotten". Menselijke fouten beperken hierdoor de use cases op dit moment. Accenture heeft bewezen dit concept te kunnen doorbreken door blocks aan te passen waar een deel van de geschiedenis (bijvoorbeeld wijzigingen in regelgeving) niet meer vindbaar is. Deze technologie komt niet overeen met de kernwaarden van blockchain (vertrouwen, onveranderlijkheid, transparantie), maar kan wel de ruimte bieden die nodig is bij veranderende regelgeving.

4. Privacy

Naast de hierboven beschreven functionele aspecten zijn er de niet-functionele zaken zoals performance, dataprivacy, schaalbaarheid en beheersbaarheid. Dit is de vierde succesfactor. Met name dataprivacy is iets waar Nederlandse banken mee worstelen, gezien het belang dat zij hechten aan vertrouwelijkheid. Dit betekent dat voordat zij een volwaardige oplossing uitrollen, zij zeker moeten weten dat de technologie geen schade aanbrengt aan klantdata. Het onbeperkt doorvoeren van data in blockchain (mogelijk met een traditionele database-oplossing ernaast) is schadelijk voor use cases.

5. Eensgezindheid

Een vijfde factor is het vermogen om risico- en compliance-partners in de corporate omgeving op één lijn te krijgen. Huidige procedures voor risico-assessments en het risicobeleid zijn waarschijnlijk nog niet klaar voor de adoptie van blockchain. Zij zijn ontwikkeld met het oog op traditionele technologieën en houden geen rekening met blockchain. De governance-aspecten en het ‘gedistribueerde’ karakter van blockchain behoeft daarom aanvullende uitleg en interactie.

6. Technologische keuzes

Een zesde en laatste factor is dat er op dit moment te veel blockchain-technologieën beschikbaar zijn. Het rapport 'What every CEO should know about Blockchain' onderstreept dit en gaat in op de gevaren van te veel technologieleveranciers in het blockchain-landschap. Om groei en samenwerking te stimuleren zou er eigenlijk één standaard moeten zijn om uit te rollen. Tot op heden is het nog steeds ‘a race to the top’ tussen de verschillende technolgiën, iets wat een brede uitrol in de weg staat.

Besparingen, zakelijke kansen geven de doorslag

Terwijl het concept van blockchain en de obstakels voor toepassing ervan nog steeds onderwerp zijn van onderzoek, wordt de potentiële impact op de bottom line van banken steeds duidelijker. Een onderzoek door Accenture en McLagan schat dat op blockchain gebaseerde databasesystemen kunnen leiden tot 70 procent lagere financiële rapportagekosten, 30-50 procent compliance-gerelateerde kosten en 50 procent aan potentiële kostenbesparingen in business-operaties.

Zulke overtuigende getallen rechtvaardigen de prioriteit die Nederlandse banken geven aan hun blockchain-agenda voor 2017-2018. Hoewel er nog steeds 'known-unknowns' zijn wat betreft regelgeving en het juridische raamwerk, is het een veilige inschatting dat met de juiste governance en een goed samenwerkingsmodel, enkele concrete blockchain-oplossingen snel het daglicht zien.

Blockchain is vaak betiteld als de belangrijkste ontwikkeling sinds de komst van internet. En terwijl de adoptie ervan in traditionele omgevingen langzaam en met kleine stappen verloopt, wijst alles erop dat de technologie een transformatie inhoudt en banken het potentieel kunnen gebruiken om hun 'status quo' te disrupten.

Meer weten van de effecten en toepassing van blockchain?
Lees AG Connect nummer 3; die verschijnt op 14 april 2017.

Zie ook Innovatie & Strategie op AG Connect Intelligence
4
Reacties
Sanja Petkovic 22 april 2017 11:07

Het onderzoek in deze zin verwijst naar het desk-research van publieke bronnen. De daarop volgende alinea's geven een aantal voorbeelden om dit verder te illustreren.

Sanja Petkovic 22 april 2017 11:07

Het onderzoek in deze zin verwijst naar het desk-research van publieke bronnen. De daarop volgende alinea's geven een aantal voorbeelden om dit verder te illustreren.

Sanja Petkovic 22 april 2017 11:07

Het onderzoek in deze zin verwijst naar het desk-research van publieke bronnen. De daarop volgende alinea's geven een aantal voorbeelden om dit verder te illustreren.

Blockchain 05 april 2017 13:41

Onder het dikgedrukte kopje 'Nederlandse banken verkennen mogelijkheden'
Staat het volgende: 'Onderzoek laat zien dat de meeste Nederlandse banken hun blockchain-activiteiten hebben opgevoerd in 2016'

Welk onderzoek laat dit zien?

Reactie toevoegen